الشيخ أبو الفتوح الرازي

65

روض الجنان وروح الجنان في تفسير القرآن ( فارسي )

حسب مصالح ، گفت : خداى تفضيل مىدهد بهرى را از شما بر بهرى در باب روزى به حسب مصلحت . چه حق تعالى قسمت روزى متفاوت فرموده است چنان كه صلاح خلق شناخته است در اندكى و بسيارى و آن ( 1 ) را كه روزى فراخ است به آن كه ( 2 ) صلاح او در آن است ، لقوله تعالى : وَلَوْ بَسَطَ اللَّه الرِّزْقَ لِعِبادِه لَبَغَوْا فِي الأَرْضِ وَلكِنْ يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ ما يَشاءُ ، ( 3 ) آنگه بخل مردمان را وصف كرد گفت : * ( فَمَا الَّذِينَ فُضِّلُوا بِرَادِّي رِزْقِهِمْ عَلى ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ ) * ، آنان را كه ايشان را در روزى فضله ( 4 ) كرده‌اند و زيادتى داده ، آن زيادت ( 5 ) و فضله به آنان ( 6 ) نمىدهند كه زير دستان ايشانند از بندگان و پرستاران ( 7 ) و رعايا و خدمتكاران تا متساوى شوند . در اين باب اين روا نمىدارند و روا مىدارند كه اصنام و طواغيت را در عبادت با من مساوات كنند و انباز دارند ، و اين بر سبيل مذمّت و ملامت گفت در حقّ ايشان . اين قول عبد اللَّه عبّاس است و قتاده و مجاهد . و وجهى دگر گفتند معنى آن است كه اينان و ايشان ( 8 ) كه مفضّل و منقوصاند در باب مرزوقى يكىاند هر دو گروه مرتزقاند از جهت من چه بىقوّت و معونت من كس كس را روزى نتواند دادن ( 9 ) ، * ( أَ فَبِنِعْمَةِ اللَّه يَجْحَدُونَ ) * ، اينان به نعمت خداى انكار مىكنند ؟ و عاصم به روايت ابو بكر خواند : « تجحدون » به « تا » ى خطاب حملا على قوله : * ( وَاللَّه خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفَّاكُمْ ) * و ديگران به « يا » خواندند ، خبرا عن الغائبين ، لقوله تعالى : * ( فَهُمْ فِيه سَواءٌ ) * . عبد اللَّه عبّاس گفت : آيت در ترسايان نجران آمد كه ايشان گفتند : الْمَسِيحُ ابْنُ اللَّه ( 10 ) ، حق تعالى اين آيت فرستاد بر سبيل مثل كه : ايشان با من در عبادت شريك روا مىدارند ( 11 ) . و مثله قوله في سورة الرّوم : ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ هَلْ لَكُمْ مِنْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُكُمْ مِنْ شُرَكاءَ

--> ( 1 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : آنان . ( 2 ) . همهء نسخه بدلها : يا تنگ . ( 3 ) . سورهء شورى ( 42 ) آيهء 27 . ( 4 ) . قم ، آط : فضله‌اى . ( 5 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : زيادتى . ( 6 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : با آنان . ( 7 ) . آج ، لب را . ( 8 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : بر ايشان . ( 9 ) . همهء نسخه بدلها بجز قم : داد . ( 10 ) . سورهء توبه ( 9 ) آيهء 30 . ( 11 ) . قم ، آط ، آز ، آب و با خود در روزى روا نمىدارند ، آج ، لب و با خود روزى روا نمىدارند .